عباس اقبال آشتيانى
519
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
و در پناه اتابك سعد بن زنگى قرار گرفته و پيش او كه مردى علمدوست بود تقرب حاصل كرده و از جملهء ندماى خاص او شده است و تا آخر حيات سعد بن زنگى يعنى تا سال 623 در خدمت او و بعد از آن تاريخ در خدمت پسرش اتابك ابو بكر بن سعد مىزيسته و كتاب مشهور خود يعنى المعجم فى معايير اشعار العجم را در حدود سال 630 بنام اتابك در فارس تأليف كرده است . كتاب المعجم كه مؤلف آن را در 614 در مرو شروع كرده و پس از تلف شدن پارهاى از اجزاء آن در گرفتارى شمس قيس بدست مغول در نزديكى همدان كار انجام آن معوق مانده پس از مقيم شدن او در فارس در آن مملكت بتشويق فضلاى آن سرزمين در حدود 630 به انجام رسيده و اصل كتاب به عربى بوده است ولى مؤلف در تجديد نظر ثانوى به صوابديد فضلاى فارس متن كتاب را به فارسى كرده و آن كتاب كه يكى از مهمترين كتب ادبى فارسى است در عروض و قافيه و نقد شعر است و مؤلف در قسمت اخير كتاب قواعد شاعرى و شرايط درست سخنپردازى و معايب شعر را با نظرى عميق تحت مطالعه آورده و به بسيارى از نكات دقيق راجع بدستور زبان فارسى و شعراى اين زبان اشاره كرده و از اشعار يك عدّه از شعراى معتبر فارسى كه بدبختانه ديوان ايشان از بين رفته است نمونههائى آورده است و اين مؤلف غير از كتاب المعجم به فارسى و عربى مؤلفات ديگرى نيز داشته است كه حاليه در دست نيست . ناصر منشى ( نيمهء اول قرن هفتم ) - ناصر الدين عمدة الملك بن منتجب الدين يزدى رئيس ديوان رسائل و انشاء صفوة الدّين پادشاه خاتون ( 601 - 694 ) از ملوك قراختائى كرمان بوده و پدرش منتجب الدّين يزدى در سال 650 يزد را ترك گفته و در خدمت سلطان قطب الدّين محمد قراختائى برادرزادهء براق حاجب ( 650 - 654 ) قرار گرفته و در عهد سلطنت سلطان حجاج ( 655 - 681 ) نيز مدّتى وزارت او را كرده . پسرش ناصر الدّين بعدها با عم خود بكرمان آمده و در ايام جوانى يعنى در سال 693 سمت رياست ديوان رسالت پادشاه خاتون را پيدا كرده و در كرمان مقيم شده است ناصر الدّين منشى مؤلف كتابى است در تاريخ قراختائيان كرمان بنام سمط - العلى للحضرة العليا كه آن را مؤلف بتقليد عقد العلى للموقف الاعلى تأليف افضل الدّين